Crematie in verschillende religies en levensbeschouwingen

Of crematie een passende vorm van afscheid is, hangt voor veel mensen samen met hun geloof of levensbeschouwing. In sommige tradities is crematie vanzelfsprekend, in andere wordt het afgewezen. Dit artikel geeft een overzicht.

Daarbij past een belangrijke kanttekening: binnen elke religie bestaan verschillende stromingen en opvattingen, en ook families maken hun eigen keuzes. Wat hier staat, beschrijft veelvoorkomende standpunten, geen voorschriften. Bij twijfel is een geestelijk verzorger of voorganger het beste aanspreekpunt.

Christendom

Lange tijd was begraven binnen het christendom de gangbare vorm. Dat had onder meer te maken met het geloof in de lichamelijke opstanding. Inmiddels is crematie binnen de meeste kerken geaccepteerd, al verschillen de opvattingen.

Rooms-katholiek

De Rooms-Katholieke Kerk staat crematie sinds 1963 toe, zolang het niet gebeurt uit afwijzing van het geloof. De voorkeur gaat nog altijd uit naar begraven. In 2016 heeft het Vaticaan daarnaast aangegeven dat de as bij voorkeur op een gewijde plek wordt bijgezet, zoals een kerkhof of columbarium, en niet wordt verstrooid, verdeeld of thuis bewaard.

In de praktijk kiezen veel katholieken in Nederland voor crematie, vaak met een uitvaartmis in de kerk voorafgaand aan de crematie.

Protestants

Binnen de meeste protestantse kerken is crematie geaccepteerd. In behoudende protestantse kringen wordt begraven nog vaak als de meest passende vorm gezien.

Oosters-orthodox

Binnen de oosters-orthodoxe kerken wordt crematie over het algemeen afgewezen en is begraven de norm.

Islam

Binnen de islam wordt crematie afgewezen. Het lichaam wordt na de dood met respect behandeld: het wordt ritueel gewassen, in witte doeken gewikkeld en zo snel mogelijk begraven, bij voorkeur binnen een dag. Een deel van de moslims in Nederland wordt begraven in het land van herkomst van de familie.

Voor een moslim is crematie dus geen gangbare keuze. Wie een islamitische uitvaart bijwoont, maakt geen crematie mee.

Jodendom

Ook binnen het traditionele jodendom wordt crematie afgewezen. Het lichaam wordt zo snel mogelijk begraven, in een eenvoudige kist. Binnen het orthodoxe jodendom is dat een vast voorschrift. Binnen liberale joodse gemeenschappen wordt soms anders over crematie gedacht.

Hindoeïsme

Binnen het hindoeïsme is crematie de gebruikelijke vorm van lijkbezorging. Het vuur staat symbool voor zuivering en voor het loslaten van het lichaam, zodat de ziel verder kan. De crematie gaat gepaard met rituelen onder leiding van een pandit (priester), waarbij familieleden een belangrijke rol spelen.

In Nederland wonen veel hindoes van Surinaams-Hindoestaanse afkomst. Sommige crematoria hebben voorzieningen voor hindoeïstische rituelen, zoals de mogelijkheid voor familieleden om de oven zelf te starten of om offers te brengen.

Traditioneel wordt de as uitgestrooid in stromend water. In Nederland gebeurt dat vaak op zee of in open water, binnen de regels die daarvoor gelden. Sommige families brengen de as naar India. Meer over verstrooien lees je in As verstrooien: waar mag het?.

Boeddhisme

Binnen het boeddhisme is crematie gebruikelijk; het is ook hoe de Boeddha zelf volgens de overlevering werd gecremeerd. Rituelen en gebruiken verschillen sterk per traditie en per land van herkomst. Vaak worden er voor, tijdens of na de crematie teksten gereciteerd.

Humanisme en niet-religieus

Voor humanisten en mensen zonder religie zijn er geen voorschriften. De keuze tussen cremeren en begraven is persoonlijk, en ook de invulling van het afscheid is vrij. Veel niet-religieuze Nederlanders kiezen voor crematie, vaak met een persoonlijke plechtigheid in de aula. Ideeën daarvoor lees je in De afscheidsdienst in het crematorium.

Overzicht

Levensbeschouwing	Crematie	Toelichting
Rooms-katholiek	Toegestaan	Voorkeur voor begraven; as bijzetten op gewijde plek
Protestants	Meestal toegestaan	Behoudende kerken geven vaak de voorkeur aan begraven
Oosters-orthodox	Meestal afgewezen	Begraven is de norm
Islam	Afgewezen	Snel begraven, vaak binnen een dag
Jodendom	Traditioneel afgewezen	Liberale stromingen denken soms anders
Hindoeïsme	Gebruikelijk	As traditioneel in stromend water
Boeddhisme	Gebruikelijk	Gebruiken verschillen per traditie
Humanisme / geen religie	Vrije keuze	Persoonlijke invulling

Als je het niet zeker weet

Is de overledene gelovig en weet je niet zeker wat diens geloof voorschrijft, neem dan contact op met een voorganger of geestelijk verzorger uit die traditie. Uitvaartondernemingen hebben vaak ervaring met uitvaarten binnen verschillende geloven en kunnen je helpen.

Heb je aanvullingen op dit artikel, bijvoorbeeld over gebruiken binnen jouw gemeenschap? Laat het weten via de contactpagina. ## Gemengde families en verschillende wensen

In veel families leven verschillende overtuigingen naast elkaar. De overledene was misschien niet gelovig, terwijl een deel van de familie dat wel is, of andersom. Dat kan spanning geven bij de keuze tussen cremeren en begraven, en bij de invulling van het afscheid.

Een paar dingen die kunnen helpen:

• De wens van de overledene staat voorop. Is die bekend, dan is dat het vertrekpunt.
• Zoek naar elementen die verbinden. Een religieus gebed naast een persoonlijke speech, of muziek uit verschillende tradities.
• Bespreek het vroeg. Verschillen worden vaak groter onder tijdsdruk.
• Schakel hulp in. Een uitvaartbegeleider of geestelijk verzorger met ervaring in gemengde families kan bemiddelen.

De as binnen verschillende tradities

Ook wat er na de crematie met de as gebeurt, kan samenhangen met geloof. Binnen het hindoeïsme gaat de voorkeur uit naar stromend water, binnen de katholieke kerk naar bijzetting op een gewijde plek. Voor wie niet religieus is, zijn alle mogelijkheden open. Een overzicht lees je in Wat gebeurt er met de as?.

Een overzicht van alle onderwerpen rond de crematie vind je op de pagina De crematie.