Hoe werkt een crematie? Het proces stap voor stap

Een crematie roept vaak vragen op, juist omdat een groot deel van het proces buiten het zicht van de nabestaanden gebeurt. Wat gebeurt er precies nadat de deuren van de aula sluiten? En hoe weet je zeker dat de as die je terugkrijgt, de as van jouw dierbare is?

In dit artikel lopen we het proces rustig en feitelijk door, van de laatste dagen voor de crematie tot het moment waarop de as een bestemming krijgt. Wie liever eerst een overzicht wil van de plechtigheid zelf, kan ook beginnen bij De afscheidsdienst in het crematorium.

Voor de crematie: regelen en verzorgen

Na een overlijden stelt een arts de dood vast en wordt het overlijden aangegeven bij de gemeente. De gemeente geeft vervolgens toestemming voor de crematie: het zogeheten verlof tot crematie. Daarvoor zijn onder meer een verklaring van overlijden van de arts nodig. In de meeste gevallen regelt de uitvaartonderneming deze stappen.

Voor crematie gelden extra eisen ten opzichte van begraven. Zo moet bijvoorbeeld een pacemaker of een ander implantaat met een batterij worden verwijderd, omdat dit in de oven kan exploderen. De uitvaartverzorger of arts zorgt daarvoor.

Er gelden ook wettelijke termijnen: een crematie mag niet te vroeg en niet te laat na het overlijden plaatsvinden. Meer daarover lees je in De Wet op de lijkbezorging.

De afscheidsplechtigheid

Veel crematies beginnen met een afscheidsplechtigheid in de aula van het crematorium. Daar wordt gesproken, muziek gedraaid en afscheid genomen. Er zijn ook mensen die kiezen voor een plechtigheid elders, bijvoorbeeld in een kerk, of voor een crematie zonder plechtigheid.

Aan het einde van de plechtigheid zijn er verschillende mogelijkheden. Soms blijft de kist staan terwijl de aanwezigen de aula verlaten. Soms zakt de kist weg, of sluit een gordijn. Bij sommige crematoria kunnen nabestaanden mee naar de crematieruimte.

Na het afscheid: naar de crematieruimte

Na de plechtigheid wordt de kist naar de crematieruimte gebracht. Daar wordt de identiteit van de overledene nogmaals gecontroleerd. Vervolgens krijgt de kist een identificatiemiddel mee, vaak een vuurvast plaatje of steentje met een uniek nummer. Dat gaat mee de oven in en blijft bij de as tot het einde van het proces.

De kist gaat in principe op dezelfde dag de oven in. Soms gebeurt dat iets later, bijvoorbeeld bij drukte. Het crematorium kan je vertellen wat de gangbare werkwijze is.

Aanwezig zijn bij de invoering

Bij veel crematoria kunnen nabestaanden aanwezig zijn op het moment dat de kist de oven in gaat. Dat heet de invoering. Voor sommige mensen is dat een belangrijk moment om het afscheid echt af te ronden; anderen kiezen er bewust voor om er niet bij te zijn. Beide keuzes zijn begrijpelijk. Vraag van tevoren na of het mogelijk is en hoe het gaat.

De crematie zelf

In de oven wordt de kist met de overledene verbrand bij een hoge temperatuur. Daarbij blijven alleen de botresten over, samen met eventuele metalen delen zoals schroeven, kunstheupen of nagels uit de kist.

Hoe lang de crematie duurt, hangt af van onder meer de oven, het lichaam en de kist. In de regel gaat het om enkele uren, waarna de resten nog moeten afkoelen.

Elke overledene wordt afzonderlijk gecremeerd. Er worden nooit meerdere mensen tegelijk in één oven gecremeerd, met uitzondering van bijvoorbeeld een moeder en kind als de familie daar uitdrukkelijk om vraagt.

Van resten tot as

Na het afkoelen worden de metalen delen met een magneet en met de hand verwijderd. Metalen die niet terug kunnen naar de nabestaanden, zoals implantaten, worden vaak gerecycled. De opbrengst gaat bij sommige crematoria naar een goed doel.

De botresten worden daarna fijngemalen tot as. Die as heeft een lichtgrijze tot witte kleur en een korrelige structuur, vergelijkbaar met grof zand. De hoeveelheid hangt af van de lichaamsbouw.

De as wordt in een asbus gedaan, samen met het identificatieplaatje. Zo blijft altijd duidelijk van wie de as is.

De wachttijd bij het crematorium

Na de crematie blijft de as eerst een tijd bij het crematorium. In Nederland geldt een wettelijke termijn waarin de as niet mag worden meegegeven; daarna kun je kiezen wat ermee gebeurt. Het crematorium bewaart de as daarna nog een tijd kosteloos of tegen betaling.

Die wachttijd geeft ruimte. Je hoeft in de drukte van de uitvaart nog niet te beslissen wat je met de as wilt. Je kunt rustig nagaan welke bestemming het beste past: verstrooien, bijzetten in een urnengraf of columbarium, of thuis bewaren in een urn. Alle mogelijkheden lees je in Wat gebeurt er met de as?.

Het proces in het kort

Fase	Wat er gebeurt
Voorbereiding	Aangifte, verlof tot crematie, verwijderen van bijvoorbeeld een pacemaker
Plechtigheid	Afscheid in de aula of elders
Identificatie	Controle en een uniek, vuurvast nummer bij de kist
Crematie	Afzonderlijke crematie in de oven, eventueel met nabestaanden bij de invoering
Verwerking	Afkoelen, metalen verwijderen, botresten fijnmalen tot as
Wachttijd	De as blijft een periode bij het crematorium
Asbestemming	Verstrooien, bijzetten of thuis bewaren

Waarom mensen voor crematie kiezen

Crematie is in Nederland de meest gekozen vorm van lijkbezorging. Mensen kiezen er om uiteenlopende redenen voor: omdat het past bij hun levensovertuiging, omdat ze geen graf willen dat onderhouden moet worden, of juist omdat de as de mogelijkheid geeft om iemand een persoonlijke plek te geven. Voor een vergelijking lees je Crematie of begrafenis: de verschillen.

Vragen die mensen vaak stellen

Veel mensen vragen zich af of ze iets kunnen meegeven in de kist, zoals een brief, foto of knuffel. Dat kan meestal, zolang het brandbaar is en geen materialen bevat die niet in de oven mogen, zoals glas, metaal of batterijen. Vraag het crematorium bij twijfel.

Een andere vraag is of sieraden mee kunnen. Dat mag, maar ze komen niet terug: metalen worden na de crematie van de as gescheiden. Wil je een sieraad bewaren, haal het dan voor de crematie af.

Een overzicht van alle onderwerpen rond de crematie vind je op de pagina De crematie.